De wereldwijde uitwisselingen hebben in 2026 een recordniveau bereikt volgens de DHL Globalization Tracker, terwijl gewapende conflicten, douanerechten en rivaliteiten tussen grootmachten toenemen. Dit paradoxale gegeven vat de moeilijkheid samen om de huidige geopolitieke kwesties te begrijpen: de analysekaders die zijn overgebleven van de Koude Oorlog of de triomferende globalisering van de jaren 90 zijn niet langer voldoende om een wereld te beschrijven waarin fragmentatie en onderlinge afhankelijkheid naast elkaar bestaan.
Geopolitieke spanningen en wereldhandel: een breuk die er geen is
Het dominante verhaal plaatst twee opkomende blokken tegenover elkaar, één rond de Verenigde Staten en de andere rond China. De beschikbare gegevens vertellen een ander verhaal. De DHL Globalization Tracker, gepubliceerd op 9 oktober 2026, toont aan dat de bondgenoten van de Verenigde Staten hun economische relaties met China hebben behouden. De herschikking lijkt meer op een diversificatie van afhankelijkheden dan op een strikte scheiding.
Bedrijven bevestigen deze trend. De studie EY-Parthenon Geostrategy in Practice 2026, gepubliceerd op 22 september 2026, geeft aan dat meer dan negen op de tien bedrijven een internationale groeistrategie nastreven. De reorganisaties hebben betrekking op logistieke ketens en risicobeheer, niet op een terugtrekking uit buitenlandse markten.
Dit verschil tussen het politieke discours en de economische realiteit bemoeilijkt de interpretatie van de kwesties voor besluitvormers. De berichtgeving over internationale actualiteit die wordt aangeboden door Geopolitis helpt om deze kruisende dynamieken te volgen, waar aankondigingen van breuken samenleven met stijgende handelsstromen.
De spanningen tussen het discours van ontkoppeling en de praktijken van diversificatie blijven het kenmerk van deze periode.
Kunstmatige intelligentie en infrastructuur: het nieuwe terrein van rivaliteit tussen staten
De technologische competitie tussen grootmachten beperkt zich niet langer tot de race om algoritmes of patenten. De Geopolitical Risk Brief van S&P Global, gepubliceerd in september 2026, verschuift de focus naar een vaak verwaarloosd materieel aspect.
De concurrentie om datacenters draait om elektriciteit, water en netwerken, niet alleen om rekenkracht. Het bouwen van een grootschalig datacenter vereist aanzienlijke energiecapaciteiten, toegang tot water voor koeling, geschoolde arbeidskrachten en een stabiel regelgevend kader.
Deze infrastructurele dimensie verandert de kaart van de machtsverhoudingen. Landen met overvloedige energiebronnen of flexibele regelgevende capaciteiten worden strategische spelers in de race om AI, ongeacht hun gewicht in fundamenteel onderzoek. Daarentegen worden staten die worden geconfronteerd met energiegebrek of strikte milieubeperkingen benadeeld op dit specifieke terrein.
Europa illustreert deze spanning. De ambitie van Europese digitale autonomie stuit op concrete knelpunten: energieprijzen, traagheid van vergunningprocedures, regelgevende fragmentatie tussen lidstaten. De ervaringen ter plaatse verschillen over de werkelijke capaciteit van de Europese Unie om haar achterstand in te halen bij de uitrol van grootschalige AI-infrastructuren.
Geopolitiek risico en bedrijfsstrategie: tussen aanpassing en blootstelling
Geopolitieke onzekerheid is nu een van de belangrijkste zorgen van bedrijven, een verandering in mentaliteit ten opzichte van het vorige decennium, waarin cyber- en klimaatrisico’s de ranglijsten domineerden.
Bedrijven reageren niet allemaal op dezelfde manier op deze onzekerheden. Verschillende strategieën coëxisteren:
- De geografische diversificatie van leveranciers, die inhoudt dat de inkoopbronnen worden vermenigvuldigd om de afhankelijkheid van een land of regio te verminderen. Deze aanpak verhoogt de logistieke kosten maar beperkt de blootstelling aan gelokaliseerde schokken.
- Nearshoring of friendshoring, dat de voorkeur geeft aan partners in bondgenotenlanden of geografisch nabijgelegen landen. De beschikbare gegevens laten niet toe te concluderen dat deze trend de globale structuur van de uitwisselingen al heeft veranderd.
- De integratie van geopolitiek risico in het bestuur, met de oprichting van functies die zijn gewijd aan de analyse van politieke bedreigingen binnen strategische afdelingen. De studie EY-Parthenon merkt op dat deze praktijk zich verspreidt onder grote bedrijven.
Bedrijven die zich aanpassen, doen dit zonder hun internationale aanwezigheid op te geven. De dominante strategie blijft diversificatie, niet terugtrekking.
Oorlog in Oekraïne en Rusland: de grenzen van een binaire lezing van het conflict
De oorlog in Oekraïne blijft het meest bepalende gewapende conflict voor het Europese beleid en de internationale betrekkingen. De impact reikt veel verder dan het militaire toneel: energie markten, defensieallianties, migratiestromen, herschikking van diplomatieke partnerschappen in Afrika en Azië.
Rusland heeft zijn export van koolwaterstoffen gedeeltelijk naar Azië omgeleid, maar de economische gevolgen van de sancties blijven moeilijk nauwkeurig te meten. De openbare gegevens over de Russische economie zijn sinds 2022 minder betrouwbaar geworden, wat de reikwijdte van kwantitatieve analyses beperkt.
Voor Europa heeft het conflict beslissingen versneld die lange tijd waren uitgesteld: verhoging van defensiebudgetten, diversificatie van energiebronnen, herziening van migratiebeleid. Deze bewegingen volgen niet een gecoördineerde logica op het niveau van de Europese Unie. Elk land balanceert tussen zijn budgettaire beperkingen, economische belangen en geografische positie ten opzichte van Rusland.
De opkomst van wat analisten “tussenliggende machten” (Turkije, India, Saoedi-Arabië, Brazilië) noemen, voegt een laag van complexiteit toe. Deze landen weigeren zich achter een kamp te scharen en benutten hun centrale positie om bilaterale voordelen te onderhandelen. Deze dynamiek maakt geopolitieke voorspellingen nog onzekerder.
Het tijdperk van geopolitieke onzekerheid wordt niet gekenmerkt door een abrupte verschuiving naar een nieuwe wereldorde, maar door de overlap van tegenstrijdige logica’s: recordhandel en militaire spanningen, technologische race en infrastructurele kwetsbaarheden, discours van breuk en praktijken van continuïteit. Het begrijpen van deze kwesties vereist het opgeven van eenvoudige kaders en het accepteren dat meerdere tegengestelde trends naast elkaar bestaan zonder op te lossen.
